Verklaring van erfrecht: wat is het en wanneer heb je het nodig?

Wanneer iemand overlijdt, komen er naast het verdriet vaak ook praktische zaken op je af. Er zijn instanties die om bewijs vragen dat jij erfgenaam bent. Een verklaring van erfrecht is het bewijs dat je erfgenaam bent, al dan niet met anderen. Het is een akte van de notaris waarin onder meer staat wie de erfgenamen zijn en hoe de erfenis moet worden afgewikkeld.

Wat is een verklaring van erfrecht precies?

Een verklaring van erfrecht is een akte die de notaris maakt nadat deze onderzoek heeft gedaan. Zo onderzoekt de notaris of er een testament is, wie de erfgenamen zijn, wie welk deel van de erfenis krijgt. De notaris overlegt met de erfgenamen of de executeur hoe de erfenis afgewikkeld gaat worden. Want ook dat kan in een verklaring van erfrecht komen te staan. Een verklaring van erfrecht wordt vaak gevraagd door banken en verzekeraars. Zij willen zeker weten dat zij te doen hebben met de degenen die recht hebben op de erfenis, voordat ze toegang geven tot bankrekeningen en uitkeringen doen.

Welke stappen gaan eraan vooraf (en welke valkuilen wil je vermijden)?

Voordat je ook maar iets doet met de erfenis, is het belangrijk om stil te staan bij de keuze die je als erfgenaam hebt. Je kunt maar één keer kiezen en die keuze kan grote gevolgen hebben. Dit zijn de keuzes die je als erfgenaam kunt maken: zuiver aanvaarden, beneficiair aanvaarden en verwerpen. Als je een erfenis met schulden zuiver aanvaardt, dan kan dit betekenen dat je die schulden uiteindelijk uit je eigen portemonnee moet betalen. Wie beneficiair aanvaardt, beperkt dat risico. Schulden worden dan in principe uit de erfenis betaald en pas wat daarna overblijft is voor de erfgenamen. Het is ook mogelijk om afstand te doen van een erfenis. Dit heet verwerpen. De keuze voor beneficiair aanvaarden en verwerpen loopt via de rechtbank. Maar de notaris kan dit ook voor je regelen bij de rechtbank.

Soms accepteer je een erfenis ongemerkt, bijvoorbeeld door spullen van de overledene op Marktplaats te verkopen. Je hebt dan zuiver aanvaard, met alle risico’s van dien. Daarom is het belangrijk om terughoudend te zijn met de erfenis voordat je een keuze hebt gemaakt. De notaris helpt je om deze keuzes en risico’s te overzien, zodat je niet onbedoeld in een valkuil stapt.

Wat doet de notaris voor je bij de verklaring van erfrecht?

De notaris doet onderzoek en brengt de juridische situatie van de erfenis helder in kaart. Als er een testament is, legt de notaris uit wat daarin staat en wat dat betekent voor de erfgenamen, bijvoorbeeld als er legaten zijn opgenomen, als bepaalde keuzes of voorwaarden gelden, of als het testament voorschrijft dat het vermogen beschreven moet worden. De notaris adviseert je over de keuze die je als erfgenaam kunt maken. De keuze legt de notaris voor je vast in een document waaronder jij je handtekening zet. Ook bespreekt de notaris met je, als er meerdere erfgenamen zijn, hoe jullie de erfenis gaan afwikkelen. Gaan jullie dat allemaal samen doen, of is het praktischer de taken te verdelen? Op basis van het onderzoek en de gesprekken met de betrokkenen, en de keuzes die de erfgenamen hebben gemaakt, maakt de notaris de verklaring van erfrecht.

En als er een executeur is?

In recente testamenten is er vaak een executeur aangewezen. Als die zijn rol accepteert, neemt de executeur (een deel van) de afwikkeling op zich, met name de praktische en administratieve zaken en het regelen van de belastingaangiften. Een executeur kan ervoor kiezen die rol niet te accepteren of over te dragen aan de notaris. Ook dan kan de verklaring van erfrecht in de praktijk belangrijk zijn, omdat daarmee voor derden duidelijk wordt wie de erfenis afwikkelt.

Hulp bij erfbelasting: voorkomen dat je onnodig te veel betaalt

Naast de praktische afwikkeling is er vaak ook nog de aangifte voor de inkomstenbelasting en de erfbelasting. De notaris kan de erfgenamen en de executeur helpen bij het verzamelen van de juiste gegevens, en het zorgvuldig invullen van de aangifte, zodat je geen kansen laat liggen en niet onnodig te veel erfbelasting betaalt.

De notaris als regisseur

De afwikkeling van een erfenis is voor veel mensen onbekend terrein. Juist daarom is het prettig dat de notaris dit dagelijks doet, specialistische kennis heeft van erfrecht en belastingrecht en kan bemiddelen tussen erfgenamen als dat nodig is. Met een verklaring van erfrecht en een duidelijk plan voorkom je vertraging, misverstanden met instanties en onbedoelde stappen die later tot problemen kunnen leiden.

Ook komt de notaris in beeld als een testament moet worden uitgevoerd. Als bijvoorbeeld de overledene getrouwd was of een partner heeft, moet een testament vaak nog worden uitgevoerd. Bijvoorbeeld door rechten in een akte toe te kennen aan de achterblijvende partner en/of te beschrijven waarop de kinderen recht hebben in de toekomst als beide ouders zijn overleden.